Waarden en normen


In de samenleving en de sport is sprake van een versterkte aandacht voor waarden en normen. Blijft deze aandacht echter beperkt tot discussies in de media, dan is de kans groot dat ze wegebt, voordat echte resultaten zijn bereikt. Op een serieuze wijze omgaan met waarden en normen, betekent vooral streven naar concrete beleidsmatige vertalingen en toewerken naar structurele beleidsmatige verankeringen. Onlangs nog gaf de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling een advies over de wijze waarop een debat over waarden en normen kan leiden tot blijvende resultaten in de samenleving. Zo wordt door de Raad onder andere voorgesteld om op lokaal niveau - en niet te grootschalig - initiatieven te ontwikkelen en te streven naar een vertaling van waarden en normen tot ‘hanteerbare proporties’. Dit advies kan voor gemeenten bijvoorbeeld inhouden samen met sportverenigingen, sportbuurtwerk en onderwijs waarden en normen te vertalen in concrete projecten en activiteiten.

Beargumentering van het beleidsthema
 
Dagelijks genieten miljoenen Nederlanders van sport. Een groot aantal hiervan is actief als sporter, maar ook als trainer, scheidsrechter, bestuurder en vrijwilliger zijn vele mensen actief. De motieven van mensen om aan sport te doen zijn nogal divers: plezier, sociaal contact, vriendschap en gezondheid. Hoe verschillend de motieven ook zijn, sport is een activiteit die voor veel mensen dagelijks een plezierige afleiding en ontspanning biedt – zowel in actieve als ‘passieve’ zin. Maar helaas kennen we uit de sport ook voorbeelden van negatieve verschijnselen zoals zware overtredingen, scheldpartijen, schreeuwende ouders, trainers die regelovertredingen aanmoedigen en agressief of zelfs gewelddadig gedrag door spelers.
 
 
 De verantwoordelijkheid voor een sportieve en respectvolle sport begint en houdt niet op aan de poorten van de sportvereniging. Niet alleen sportbestuurders, sporters, trainers en ouders zijn verantwoordelijk voor Sportiviteit & Respect en kunnen hierop worden aangesproken, maar nadrukkelijk ook sectoren buiten de sportvereniging kunnen hierin een belangrijke rol spelen. Hierbij kan men denken aan het onderwijs en sportbuurtwerk, maar sportiviteit & respect sluit ook naast het sportbeleid aan bij de beleidsterreinen van jeugd, welzijn en veiligheid. Beleid in het kader van sportiviteit & respect is dan niet slechts een ‘project’, maar verondersteld een intersectorale (programmatische) aanpak, waarbij verschillende partners in beleid en  uitvoering betrokken worden.
Toekomstvisie
 
Om Sportiviteit & Respect te stimuleren is in 2000 het samenwerkingsverband Sportcode in het leven geroepen. Dit samenwerkingsverband bestaat uit de organisaties NISB, NOC*NSF, en de levensbeschouwelijke koepels. In overleg met het ministerie van VWS heeft het samenwerkingsverband een meerjarenprogramma “Sportiviteit & Respect” opgesteld.
 
Trends en feiten:
 
  • Verenigingsbestuurders van teamsporten (75%) geven vaker aan dat sportief gedrag een probleem is binnen hun tak van sport dan de bestuurders van individuele sporten (40%);
  • Binnen vrijwel alle verenigingen wordt rondom wedstrijden wel eens gemopperd. Heftig protesteren komt bij bijna tweederde van de verenigingen voor en schelden/vloeken bij iets meer dan de helft van de verenigingen. Sarren/uitdagen/ intimideren scoort in vergelijking met de andere gedragingen ook nog relatief hoog;
  • 71 % van de verenigingsbestuurders (voornamelijk teamsporten) geeft aan dat ze graag zouden willen dat er iets binnen hun tak van sport wordt gedaan om sportief gedrag te bevorderen.
 
Doelstellingen van beleidsthema
 
  • Bevordering van sportieve sportbeoefening;
  • Tegengaan van agressief en onsportief gedrag op en rond sportwedstrijden;
  • Stimuleren van waarden en normen door middel van sportiviteit & respect.


Resultaten
 
  • Alle basisscholen in de betreffende gemeente zijn in het voorjaar 2008 geïnformeerd over het lespakket ‘Sportiviteit & Respect’;
  • Tenminste .....(x-aantal) basisscholen starten met toepassing van het lespakket het komende schooljaar.


Activiteiten en middelen
 
  • Stappenplan 'Sportiviteit en Respect' (www.nisb.nl);
  • Lespakket 'Sportiviteit en Respect' in het basisonderwijs, te bestellen via www.kenmerk.nl.
Monitoring en evaluatie
 
Gebruik voor monitoring de Sportcode Quick Scan (voor sportverenigingen). De Sportcode Quick Scan bestaat uit verschillende vragen en stellingen, waarvan de antwoorden een goed beeld geven hoe een sportvereniging ervoor staat op het gebied van sportiviteit en respect. In de Quick Scan is een onderscheid aangebracht tussen houding en gedrag van (vooral) de sporters en trainers. De term houding zegt iets over hoe men ergens over denkt. De term gedrag zegt meer iets over hoe men zich feitelijk binnen de vereniging gedraagt. In de Quick Scan komen de volgende categorieën aan bod:
 
In te vullen door de sporter:
  • Fair play-houding van de sporter (in de wedstrijd);
  • Fair play-gedrag van de sporter (in de wedstrijd);
  • Fair play-gedrag van de trainer (in de wedstrijd);
  • De relatie met de trainer;
  • Sfeer in het team;
  • Sfeer in de sportvereniging;
  • Sportiviteit & Respect-gedrag (in de vereniging).
 
In te vullen door de trainer:
  • Fair play-houding van de trainer (in de wedstrijd);
  • Fair play-gedrag van de trainer (in de wedstrijd);
  • Sfeer in de sportvereniging;
  • Sportiviteit & Respect-gedrag (in de sportvereniging).
 
Gebruik Quick Scan
Via de website van www.sportcode.nl kan een vereniging die interesse heeft, zich registreren. Na goedkeuring door NOC*NSF krijgt de vereniging een wachtwoord toegewezen en instructies (binnen 10 werkdagen). Vanaf dan kunnen de sporters (vanaf 12 jaar) en trainers via Internet, met het wachtwoord, de Quick Scan invullen.
 
Rapportage
Zes weken later is de rapportage voor de vereniging gereed. De door sporters en trainers ingevulde vragenlijsten zijn hierin automatisch verwerkt tot een rapportage. In de rapportage staan de belangrijkste resultaten van de vereniging. Daaraan kan de vereniging zien op welke gebieden sportiviteit en respect goed scoort en op welke gebieden nog verbetering gewenst is. Ook staan hierin aanbevelingen om de te verbeteren gebieden aan te pakken.
 
Inpassing en aansluiting verenigingsdraaiboek
De Quick Scan past prima in de stappen die aanbevolen worden in het Sportcode-verenigingsdraaiboek. Dit draaiboek helpt de vereniging om in 6 stappen naar een sportievere vereniging te komen. De Quick Scan wordt gebruikt om de huidige situatie in kaart te brengen. Vervolgens helpt het draaiboek om de activiteiten te bepalen om de huidige situatie te verbeteren.
 
Herhaling van de Quick Scan
De Sportcode Quick Scan kan ook gebruikt worden om na verloop van tijd (bijvoorbeeld na een jaar) te bekijken of er verschillen zijn opgetreden. Hierdoor is vast te stellen of de ingezette acties ook daadwerkelijk effect hebben gehad. De Quick Scan meet dus zowel de beginsituatie (= nul-meting) als het effect van de uitgevoerde acties (= effectmeting). Daarmee kan beoordeeld worden of de doelen bereikt zijn.
Handige tips
 
In het nadenken en praten over waarden en normen bestaat het gevaar van een verbreding van thematiek, waardoor doelgericht beleid onmogelijk wordt. Om dit te voorkomen zijn er enkele uitgangspunten geformuleerd. Het gaat bij deze uitgangspunten om handvatten en richtlijnen voor het opzetten van een effectief Sportiviteit & Respect-beleid. Het is uiteraard aan de gemeente om te bepalen welke van deze hulpmiddelen men wel of niet wenst te hanteren.
  • Fair play
    Binnen Sportiviteit & Respect ligt de nadruk op fair play. Daarbij zijn de volgende aandachtsgebieden te onderscheiden: omgang met regels, omgang met anderen en  gelijkheid van kansen.
  • Gedragsverandering
    De sport verhoogt haar aantrekkingskracht als (meer) sporters zich duurzaam sportiever gedragen. Het te ontwikkelen beleid, inclusief de activiteiten en de projecten die daarbinnen worden uitgevoerd, is daarom hoofdzakelijk gericht op gedragsverandering.
  • Verantwoordelijkheid
    Er moet sprake zijn van een individuele en een institutionele verantwoordelijkheid. Zowel individuen (trainers, coaches en sporters) als instituties (verenigingen, bonden en gemeenten) zijn verantwoordelijk voor een sportieve sport. Zij dienen zich tot taak te stellen zich in te zetten voor Sportiviteit & Respect. Onderschrijving van dit uitgangspunt door alle betrokkenen legt de basis voor formeel beleid, gericht op stimulering en ondersteuning van sportief gedrag.
  • Aansluiten bij behoefte
    Activiteiten gericht op stimulering van sportief gedrag dienen aan te sluiten bij de behoefte binnen de gemeente. Deze behoefte kan blijken uit bijvoorbeeld een directe vraag of uit knelpunten, gesignaleerd vanuit de praktijkvelden.
  • Zoek naar bestaande initiatieven
    Een blauwdruk voor het opzetten van Sportiviteit & Respect-beleid is niet te geven. Iedere lokale situatie is immers anders. Om niet het wiel opnieuw uit te vinden en te vervallen in oude fouten, strekt het tot aanbeveling binnen de eigen gemeente op zoek te gaan naar bestaande initiatieven die betrekking hebben op sportiviteit en respect of waarden en normen, en waar mogelijk hierbij aan te sluiten.
  • Integraal beleid
    Voorop staat het streven naar een sportieve en respectvolle sport door via verschillende 
    intermediairs - bijvoorbeeld gemeenten, sportverenigingen, onderwijs, sportbuurtwerk en        
    media - en met uiteenlopende gedragsbeïnvloeders doelgericht beleid te ontwikkelen.
  • Structureel meerjarig beleid
    Gedragsverandering gaat niet van de ene op de andere dag. Het is het raadzaam te kiezen voor een meerjarenaanpak, bij voorkeur structureel meerjarig beleid. Daarbij zal het streven zijn de continuïteit te waarborgen, onder andere door actief te werken aan een beleidsmatige verankering van de acties en projecten.
  • Monitoring en evaluatie
    Het is zinvol het effect te meten van de acties die uiteindelijk zijn ondernomen om sportief gedrag te realiseren. Deze meting van effecten - op verschillende en vaak eenvoudige manieren uit te voeren - moet duidelijkheid geven over wat de acties precies hebben opgeleverd. Een dergelijke meting kan ook als tussentijdse evaluatie worden aangewend om het ingezette beleid voort te zetten of bij te stellen.
Inspirerende voorbeeldprojecten
 
Mogelijke samenwerkingspartners
 
  • Sportverenigingen / sportaanbieders;
  • Onderwijs (basis, voortgezet);
  • Buurt;
  • Sportservice of lokale sportraad;
  • Welzijn en jeugdorganisaties;
  • Provinciale sportraad;
  • Provinciale welzijnsorganisatie;
  • Samenwerkingsverband Sportcode;
  • Kennispraktijk Steenbergen;
  • Onderwijsinstellingen: HBO-sb;
  • Veel bonden zijn al actief aan de slag om Sportiviteit & Respect te bevorderen. Vanuit een door NOC*NSF gecoördineerd programma Sportcode, wordt momenteel nauw samengewerkt met o.a. KNWV (watersport), KNKV (korfbal), KNVB (voetbal), NBB (basketbal), NHV (handbal), KNHB (hockey), NGF (golf).
Interessante links en relevante literatuur
 
Links:
 
Literatuur:
  • Steenbergen, J & Vloet, L. (2007). Fair play ... over de regels en de geest - van begripsverheldering tot beleid. Deventer: daM uitgeverij;
  • Hilhorst, J.E.C. (2007). Sport en sociale competentie. Effecten van een schoolsportprogramma op sociaal competentie gedrag en competentiebeleving in sport en bewegen. Utrecht: Universiteit Utrecht;
  • Meijboom, H.J. & Steenbergen, J. (2003). Sportiviteit & Respect: In 6 stappen naar een gemeentelijk beleidsplan. Arnhem: NISB;
  • Cevaal, A. & Steenbergen, J. (2004). Sportiviteit & Respect: stapsgewijs naar een sportievere sportvereniging. Anrhem: NOC*NSF;
  • Sportcode NISB (2003) Doe je mee…? Een lespakket over sportiviteit en respect voor leerlingen in de bovenbouw van het basisonderwijs. Leiden: Zorn uitgeverij BV;
  • Sportcode NISB (2000) Fair Play; over sportiviteit en respect voor leerlingen in het voortgezet onderwijs. Leiden: Zorn uitgeverij BV.
 
 
 
Deze pagina is verzorgd door Kennispraktijk Steenbergen